Dobre Praktyki

I.
Wizytę studyjną w Walonii rozpoczęliśmy od południowego krańca regionu, który graniczy bezpośrednio z Luksemburgiem. Krótki pobyt w tym regionie pozwolił nam na odkrycie interesujących miejsc i na zapoznanie się z realizowanymi na tym terytorium projektami w ramach programu Leader+. Naszymi przewodnikami po tym terenie byli przedstawiciele Lokalnej Grupy Działania Cuestas*, która realizuje projekty rozwoju obszarów wiejskich w trzech gminach - Stalle, Tintigny oraz Meix-devant-Vitron. To właśnie w ostatniej z nich spędziliśmy najwięcej czasu, jednocześnie była ona punktem wypadowym do okolicznych miejscowości. LGD Cuestas prowadzi w sumie 12 projektów zrównoważonego rozwoju, w tym m.in. służące promocji działań rolno-środowiskowych, zarządzaniu obszarami o wysokiej jakości biologicznej oraz uwrażliwieniu na te cenne przyrodniczo obszary.

Podczas naszego pobytu, który przebiegał w bardzo sympatycznej atmosferze, mieliśmy okazję do bliższego przyjrzenia się kilku z realizowanych na tym obszarze działań. Nie sposób tutaj nie wspomnieć o ciekawych inicjatywach służących rozwojowi małych usług dla zamieszkującej te tereny ludności. W niewielkim miasteczku Meix-devant-Virton, które znajduje się w bliskiej odległości (ok. 9 kilometrów) od większego ośrodka - Virton (jak wskazuje nazwa - Meix przed Virton) dzięki pracy wolontariuszy i wkładowi samych mieszkańców zdołano utrzymać mały sklep spożywczy - "Epicentre" (epicentrum). Jest on jednym z niewielu sklepików, które w sytuacji bliskości i konkurencji sklepów wielkopowierzchniowych funkcjonują w całym regionie na obszarach wiejskich. Sklep jest spółdzielnią i prowadzony jest przez samych mieszkańców, stanowiąc jednocześnie, co jest bardzo istotne, jedyne miejsce spotkań i tworząc swego rodzaju centrum tego miasteczka. Wśród sprzedawanych towarów znajdują specjalnie oznaczone produkty lokalne (logo ze słoneczkiem), których ceny są znacznie niższe niż podobnych produktów globalnych (informuje o tym przykładowe porównanie cen za 1 kg, na podstawie którego wyraźnie widać, że lokalne produkty w ekologicznych opakowaniach są tańsze niż ich masowe odpowiedniki). Uwrażliwieniu konsumentów na towary wytwarzane lokalnie służy również m.in. rynek, na którym producenci z obszaru pobliskich gmin mogą sami prezentować i sprzedawać swoje produkty. Rynek znajduje się w miejscowości Ansart, a jego założycielem i koordynatorem jest Centrum Rozwoju Obszarów Wiejskich. Centrum dzierżawi pomieszczenie na ten cel od gminy za niewielką kwotę, jednocześnie pobiera opłatę za stoiska od poszczególnych producentów. Ze środków Leader'a zakupiono chłodnię do przewożenia lokalnych wyrobów a w kolejnym okresie planowany, jest zakup budynku o powierzchni 400 m2 (drugi budynek - 1600 m2, który już czeka na adaptację zapewniła gmina, oferująca również pomoc w przeniesieniu targu). Sprzedaż produktów lokalnych odbywa się w każdy piątek wieczorem i stanowi okazję dla mieszkańców na zaopatrzenie się w artykuły prosto od miejscowych producentów. Wystawianych jest szereg produktów począwszy od serów, wędlin, poprzez wina i inne lokalne specjalności (m.in. Paté Gaumais - czyli pasztet w cieście, którego mieliśmy oczywiście okazję spróbować).

Podczas wizyty dowiedzieliśmy się wiele o regionie i jego specyfice. Obszar, na którym gościła nas LGD Cuestas nie jest pozbawiony problemów społecznych: bliskość Luksemburga i migracje do tego atrakcyjnego pod względem zarobkowym miejsca powodują głębokie rozwarstwienie społeczne między grupą dobrze sytuowanych mieszkańców oraz ludnością rolniczą zamieszkującą tradycyjnie tereny wiejskie. W celu poprawy relacji między dwiema odrębnymi grupami ludności żyjącej na tych samych obszarach prowadzone są działania służące nawiązywaniu kontaktów i otwarciu gospodarstw na resztę społeczeństwa. Wymiar społeczny mają również dążenia do poszerzenia sektora usług i waloryzacji produktów lokalnych, służące zatrzymaniu ludzi na obszarach wiejskich. Przedstawiciele LGD potwierdzili, że nie jest to typowy region turystyczny (ruch turystyczny skupia się na znajdujących się w pobliżu i bardziej atrakcyjnych obszarach), jednak z powodzeniem funkcjonują tutaj projekty o charakterze turystycznym, związane głównie z lokalnymi zasobami wód. Zwrócenie uwagi na jakość wody w regionie (na terenie znajduje się fabryka znanej wody mineralnej - Valvert), która stanowi szczególną wartość tego terytorium, umożliwiła utworzona ścieżka rowerowa i samochodowa. Cały obszar charakteryzuje się dużą ilością terenów chronionych ze względu na walory przyrodnicze. Jednym z przykładów są mardelles - małe zbiorniki wodne tworzone w naturalny sposób na łąkach lub w lasach poprzez rozpuszczanie węglanu wapnia ze skał osadowych, następnie stopniowo wypełniające się wodą. Występują na terenie Lotaryngii i stanowią swego rodzaju ciekawostkę geologiczną oraz element krajobrazu. Są one uważane za oazę bioróżnorodności, służąc jako schronienie dla fauny i będąc ostoją różnych gatunków flory. Zagrożeniem dla nich jest jednak intensywne rolnictwo.

II.
Po obejrzeniu ostatniego punktu naszej wizyty na terenie działalności LGD Cuestas, (produkcja lodów domowych na bazie mleka i śmietany pochodzących z gospodarstwa jako sposobu na zróżnicowanie działalności) przemieściliśmy się do środkowej części regionu, gdzie w murach opactwa Paix-Dieu w Amay odbyło się dwudniowe seminarium poświęcone podejściu tematycznemu do obszarów wiejskich. Stanowiło to, w zamyśle organizatorów, punkt wyjścia do rozważań i podsumowania osiągniętych celów oraz sukcesów podejścia Leader+, a także przygotowania do nowego okresu 2007-2013. Termin, w którym odbyło się seminarium był również bardzo znaczący, gdyż rok 2008 stanowi okres przejściowy, znajdując się na styku dwóch okresów programowania.
W szerszym kontekście mogliśmy zapoznać się z działalnością walońskiej sieci CAR (fr. Cellule d'Animation du Reseau Wallon), funkcjonowaniem programu Leader+ w tym regionie, jak również z projektami poszczególnych Lokalnych Grup Działania.
Spotkanie w Paix-Dieu miało umożliwić poznanie doświadczeń walońskich oraz z innych regionów państw członkowskich (m.in. Austrii i Holandii), a także ułatwić rozpowszechnianie rezultatów i najlepszych praktyk. Z pewnością było ono bardzo ciekawym doświadczeniem dla uczestniczących w nim osób. Podczas seminarium mieliśmy możliwość wziąć udział w jednym z czterech wybranych warsztatów, poprzedzonych wizytami w terenie. Każdy z warsztatów związany był z jednym z wiodących tematów realizowanych w różnych Lokalnych Grupach Działania w Walonii. Należą do nich: 1/waloryzacja naturalnych i kulturalnych zasobów, 2/ know-how i nowe technologie, 3/ relacje między mieszkańcami obszarów wiejskich i przybywającą na wieś ludnością miejską oraz 4/ poprawa jakości życia.
Przykładowo w ramach tematu 3. zwiedzaliśmy fermę pedagogiczną, utworzoną m.in. w celu ułatwienia nawiązywania więzi między mieszkańcami i rolnikami oraz uporządkowaną przez mieszkańców ścieżkę łącząca dwie miejscowości, która przekształciła się również w miejsce spacerów i poznawania dziedzictwa tych obszarów. Obydwa projekty są realizowane na terytorium LGD Terres de Hoegne. Na całym obszarze LGD rozmieszczonych jest szereg dobrze oznaczonych ścieżek spacerowych, pozwalających na poznanie terytorium, jego dziedzictwa i tradycyjnych rodzajów aktywności (z tym zamysłem związane jest wydanie ciekawie opracowanego przewodnika z 13 ścieżkami oprowadzającymi po regionie). Kolejnego dnia podczas warsztatów projekty LGD Terres de Hoegne poddane zostały dyskusji. Zastanawialiśmy się w grupach nad popełnionymi błędami i ewentualnymi rekomendacjami na przyszłość, w tym co zrobić, aby ułatwić włączenie różnych partnerów, komunikację oraz pobudzanie inicjatywy i kreatywności. Staraliśmy się odpowiedzieć na pytania związane z projektem, który mieliśmy okazję oglądać poprzedniego popołudnia, dotyczącymi m.in. podejmowania inicjatywy, zmian, które projekt wniósł na terytorium, wkładu poszczególnych partnerów i jego wykonania. Do dyskusji zaproszono również obserwatora zewnętrznego, którym był profesor nauk socjologicznych Daniel Bodson z Uniwersytetu Katolickiego w Louvain. Zaskoczeniem dla polskich uczestników sesji był spontaniczny sposób realizacji projektu ścieżki. LGD bowiem nie przeprowadziła żadnych konsultacji społecznych, nie opracowała dokumentów bazowych (planu, strategii). Efektem tego był zbyt małe zaangażowanie mieszkańców wsi w realizację projektu. Natomiast nowi mieszkańcy, w szczególności dzieci z chęcią brały udział w organizowanych przez LGD zabawach jak na przykład wspólne zbieranie jabłek i wyciskanie soku. Na koniec przedstawiona została generalna synteza prac we wszystkich grupach i krótkie podsumowanie spotkania w tym bardzo gościnnym miejscu.
Podobnie, jak nasza wizyta na południu Walonii, również seminarium upływało w bardzo sympatycznej atmosferze, owocującej szeregiem dyskusji, a także...wspólną zabawą podczas wieczoru przygotowanego przez organizatorów w oprawie muzyki z lat 70 i 80-tych z płyt winylowych. Wieczór został zatytułowany "Leader+ 2000-2006 Gal'Awards" i rozpoczął się wręczeniem nagród dla najlepszych Lokalnych Grup Działania w różnych kategoriach.


Opracowanie: Marta Leoniak
Współpraca: Aleksandra Żukowska
Zdjęcia: Mirosław Stepaniuk



* Lokalna Grupa Działania Cuestas zatrudnia 8 osób. Obszar działania LGD obejmuje 3 gminy, które w sumie zamieszkuje 11 tyś mieszkańców. LGD swym zasięgiem obejmuje również obszary Natura 2000. Głównymi zadaniami LGD są promocja produktu lokalnego oraz dywersyfikacją różnic kulturowych. Na realizację zadań w okresie 2000 - 2006 LGD posiadała budżet wysokości 1,5 mln euro, w tym: 10% - inwestycje, 20% - administracja, 70% - działania).



Zdjęcia:   1   2   3